articlewriting1

Đu đủ – Wikipedia tiếng Việt

Ẩm thực

Đu đủ (danh pháp khoa học: Carica papaya) là một cây thuộc họ Đu đủ.[2] Đây là cây thân thảo to, không hoặc ít khi có nhánh, cao từ 3–10 m. Lá to hình chân vịt, cuống dài, đường kính 50–70 cm, có khoảng 7 khía. Hoa trắng hay xanh, đài nhỏ, vành to năm cánh. Quả đu đủ to tròn, dài, khi chín mềm, hạt màu nâu hoặc đen tùy từng loại giống, có nhiều hạt.

Đu đủ thường được ăn xanh như một loại rau ( làm nộm và hầm ) và ăn chín như một loại trái cây. Trong quả đu đủ có một enzyme gọi là papain, một loại protease có công dụng làm mềm thịt và những chất protein khác, do đó đu đủ xanh thường được hầm chung với thịt giúp thịt nhanh mềm .

Đu đủ là thứ quả được dùng trong mâm ngũ quả ngày Tết của người Nam Bộ Việt Nam (gồm các thứ quả mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài). Theo quan niệm của người miền Nam, cách đọc ghép tên loại quả này nghe giống như “cầu sung vừa đủ xài”.

Đu đủ là một loại cây nhỏ, nhánh thưa thớt, thường chỉ có một thân, chiều cao khoảng 3, hoặc 5 đến 10 m (16 đến 33 ft), lá cây sắp xếp xoắn ốc tập trung ở phần ngọn của thân cây. Phần thân cây có sẹo (mô thực vật) là nơi sinh ra lá và quả. Các lá lớn, đường kính 50–70 cm (20–28 in), lá hình dạng thùy, với bảy thùy. Tất cả các bộ phận của cây đều chứa mủ với các chuỗi tế bào tiết mủ liên kết.[3] Đu đủ là thực vật đơn tính. Hoa đu đủ có năm cánh và có mức độ dị hình giới tính cao; các hoa đực có các nhị hợp với các cánh hoa. Hoa cái có một bầu nhụy phía trên và năm cánh hoa xoắn nối với nhau ở phần gốc.[4]:235 Những bông hoa có mùi thơm dịu, nở vào ban đêm và thụ phấn nhờ gió hoặc côn trùng.[3][5][6]

Quả là một loại quả mọng lớn và dài khoảng chừng 15 – 45 cm ( 5,9 – 17,7 in ) và đường kính 10 – 30 cm ( 3,9 – 11,8 in ). [ 3 ] : 88 Khi quả chín, sờ vào quả thấy mềm ( mềm như bơ chín ), vỏ của nó có màu từ hổ phách đến màu cam, dọc theo thành của khoang lớn ở giữa quả có nhiều hạt màu đen. [ 7 ]
200px PapayaYield Bản đồ sản xuất đu đủ trên quốc tế
Cây có nguồn gốc từ vùng đất thấp ở miền nam México, miền đông Trung Mỹ, [ 8 ] và bắc Nam Mỹ. [ 1 ] [ 3 ] Nó có lẽ rằng đã được người Tây Ban Nha đưa tới Philippines vào khoảng chừng năm 1550. Từ đây nó được đưa vào khu vực nhiệt đới gió mùa châu Á, châu Phi. [ 9 ] [ 10 ] Ngày nay, đu đủ được trồng ở phần nhiều những nước nhiệt đới gió mùa như Brasil, Ấn Độ, Sri Lanka, Philippines, Nước Ta, … [ 1 ] [ 5 ]
Cây đu đủ có 3 giới hoa : đực, cái và lưỡng tính. Hoa đực chỉ tạo ra phấn hoa, không khi nào kết trái. Hoa cái tạo ra những quả nhỏ, không ăn được trừ khi được thụ phấn. Cây lưỡng tính hoàn toàn có thể tự thụ phấn vì hoa của nó chứa cả nhị và bầu nhụy. Hầu hết tổng thể những vườn đu đủ thương mại là cây lưỡng tính. [ 6 ]Đu đủ có nguồn gốc từ miền nam Mexico ( đặc biệt quan trọng là Chiapas và Veracruz ), Trung Mỹ và bắc Nam Mỹ, [ 8 ] đu đủ hiện được trồng ở hầu hết những nước nhiệt đới gió mùa. Trong trồng trọt, nó tăng trưởng nhanh, đậu quả trong vòng 3 năm. Tuy nhiên, đu đủ rất nhạy cảm với sương giá, nên chỉ hoàn toàn có thể sản xuất ở vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa. Nhiệt độ dưới − 2 °C ( 29 °F ) rất có hại nếu không muốn nói là gây chết cây. Ở Florida, California và Texas, việc trồng thường bị số lượng giới hạn ở những khu vực phía nam của những bang đó. Cây ưa đất cát, thoát nước tốt, vì nước đọng hoàn toàn có thể làm chết cây trong vòng 24 giờ. [ 11 ]

Giống cây cối[sửa|sửa mã nguồn]

Có hai giống đu đủ thường được trồng. Một loại có thịt ngọt, màu đỏ hoặc cam, và loại còn lại có thịt màu vàng ; ở Úc, chúng được gọi là ” đu đủ đỏ ” và ” đu đủ vàng “. [ 12 ] Bất cứ giống nào được hái khi còn xanh thì được gọi là ” đu đủ xanh ” .Những trái đu đủ lớn, có quả đỏ ‘ Maradol ‘, ‘ Sunrise ‘ và ‘ Caribbean Red ‘ thường được bán tại những chợ ở Hoa Kỳ thường được trồng ở Mexico và Belize. [ 8 ] [ 13 ]Vào năm 2011, những nhà nghiên cứu Philippines đã báo cáo giải trình rằng bằng cách lai giữa đu đủ với Vasconcellea quercifolia, họ đã tăng trưởng giống đu đủ có năng lực kháng virus gây bệnh đốm tròn đu đủ ( PRV ). [ 14 ]

Giống cây cối biến đổi gen[sửa|sửa mã nguồn]

Carica papaya là cây ăn quả đầu tiên biến đổi gen khi đã xác định trình tự bộ gen của nó.[15] Vào năm 1998, để đối phó với sự bùng phát của virus gây bệnh đốm tròn trên đu đủ ở Hawaii, đu đủ biến đổi gen đã được phê duyệt và đưa ra thị trường (bao gồm các giống ‘SunUp’ và ‘Rainbow’). Các giống kháng PRV có một số DNA của virus này được kết hợp vào DNA của thực vật.[16][17] Tính đến năm 2010, 80% cây đu đủ Hawaii đã được biến đổi gen. Việc biến đổi được thực hiện bởi các nhà khoa học của Đại học Hawaii, họ đã cung cấp những hạt giống biến đổi gen cho nông dân mà không tính phí.[18][19]

Năm 2018, sản lượng đu đủ toàn thế giới là 13,3 triệu tấn, đứng đầu là Ấn Độ chiếm 45 % tổng sản lượng quốc tế ( bảng ). Sản lượng đu đủ toàn thế giới đã tăng đáng kể trong đầu thế kỷ 21, đa phần là do sản lượng tăng ở Ấn Độ và nhu yếu tăng ở Hoa Kỳ. [ 21 ]Hoa Kỳ là nước nhập khẩu đu đủ tươi lớn nhất, chiếm trung bình 54,60 % tổng lượng đu đủ nhập khẩu toàn thế giới từ năm 2007 đến năm 2009. [ 21 ] Thường xuyên chiếm hơn một nửa lượng nhập khẩu toàn thế giới. Hoa Kỳ nhập khẩu 176 nghìn tấn trong tổng số 324 nghìn tấn đu đủ thương mại trên toàn thế giới vào năm 2019 ; nhập khẩu gần 178 nghìn tấn trong tổng số hơn 322 nghìn tấn vào năm 2020. [ 22 ]

Bệnh và động vật hoang dã gây hại[sửa|sửa mã nguồn]

Virus đốm trắng đu đủ là một loại virus nổi tiếng so với đu đủ trồng ở Florida. [ 8 ] Dấu hiệu tiên phong thấy được vi-rút là những lá non bị vàng và mạch lá nhẵn sạch, 1 số ít lá vàng lốm đốm. Lá bị nhiễm bệnh hoàn toàn có thể bị phồng rộp, xù xì hoặc hẹp với những phiến lá từ phần giữa lá nhô lên trên. Cuống lá và thân cây hoàn toàn có thể tăng trưởng những vệt nhờn màu xanh đậm và thời hạn lan rộng ngày càng ngắn dần. Các đốm vàng là những mảng hình tròn trụ, hình chữ C, có màu xanh lá cây đậm hơn màu của quả. Trong quy trình tiến độ sau của virus, những tín hiệu trở nên màu xám và đóng vảy. Nhiễm virus này sẽ ảnh hưởng tác động đến sự tăng trưởng và làm giảm chất lượng của trái cây. Một trong những ảnh hưởng tác động lớn nhất của bệnh do nhiễm virus này gây ra so với đu đủ là mùi vị. Tính đến năm 2010, cách duy nhất để bảo vệ đu đủ khỏi loại virus này là biến đổi gen. [ 23 ]Virus khảm lá đu đủ phá hủy cây cho đến khi chỉ còn lại một chùm lá nhỏ. Virus này tác động ảnh hưởng đến cả lá cây và quả. Lá sẽ có những đường mỏng dính, không đều, màu xanh đậm xung quanh viền lá và hiện rõ ở những vùng xung quanh gân lá. Các lá bị tác động ảnh hưởng nặng hơn có hình dạng không đều và hình dạng tuyến tính. Virus hoàn toàn có thể lây nhiễm vào trái cây ở bất kể tiến trình nào của quy trình chín. Trái cây non hai tuần tuổi có vệt nổi màu xanh đậm với đường kính khoảng chừng 1 inch ( 25 mm ). Các vòng trên quả hoàn toàn có thể được nhìn thấy ở đầu cuống hoặc cuối hoa đu đủ. Trong quá trình đầu vòng khảm xanh tăng trưởng, những vòng có xu thế là nhiều vòng tròn khép kín, nhưng khi bệnh tăng trưởng thì những vòng này ngày càng tăng đường kính gồm có một vòng lớn. Sự độc lạ giữa virus đốm và vi rút khảm là khi trái chín ở trái bị đốm sẽ có sắc tố lốm đốm còn trái bị khảm thì không. [ 24 ]
Nấm thán thư được biết đến là loài đặc biệt quan trọng tiến công đu đủ, nhất là những trái đã chín. Bệnh khởi đầu từ khi quả còn nhỏ với rất ít tín hiệu, ví dụ điển hình như những đốm thấm nước trên quả chín. Các đốm này trở nên trũng xuống, chuyển sang màu nâu hoặc đen, và hoàn toàn có thể lớn dần. Ở 1 số ít vết hình thành lâu hơn, nấm hoàn toàn có thể tạo ra những bào tử màu hồng. Quả ở đầu cuối bị mềm nhũn và mất mùi vị do nấm tăng trưởng trong quả. [ 25 ]Nấm phấn trắng Open dưới dạng một lớp trắng vẻ bên ngoài bên trên mặt phẳng lá rất dễ nhận ra. Các đốm nhỏ, màu vàng nhạt mở màn Open trên những bề mặt dưới của lá khi bệnh khởi đầu lây lan. Các đốm to dần và dần Open lớp phấn trắng bên trên lá. Đốm bệnh thường Open ở mặt trên của lá dưới dạng nấm trắng tăng trưởng. Bệnh phấn trắng không nặng lắm khi so với những bệnh khác. [ 26 ]Nấm phytophthora bạc lá gây ra hiện tượng kỳ lạ chết héo, thối rễ, thối thân, dập thân và thối trái. Hiện tượng chết héo xảy ra ở những cây đu đủ non do héo và chúng sẽ chết. Các đốm trên cây hình thành và khởi đầu là vết bệnh màu trắng, thấm nước ngay chỗ những vết sẹo ( thực vật ) ở quả và cành. Những đốm này to dần và ở đầu cuối gây chết cây. Đặc điểm nguy hại nhất của bệnh là quả bị nhiễm khuẩn, hoàn toàn có thể gây độc cho người tiêu dùng. [ 25 ] Rễ cũng hoàn toàn có thể bị nhiễm bệnh nặng và diễn biến bệnh nhanh gọn, làm cho cây có màu nâu và héo rũ, gãy ngã trong vài ngày .
220px Papaya and birds Các loài chim khác nhau đang ăn đu đủ .Ruồi giấm đu đủ đẻ trứng của chúng vào bên trong của trái đu đủ, hoàn toàn có thể lên đến hơn 100 trứng. [ 8 ] Trứng thường nở trong vòng 12 ngày khi chúng khởi đầu ăn hạt và phần thịt bên trong quả. Ấu trùng trưởng thành thường là 16 ngày sau khi nở, chúng ăn quả theo một đường dài để chui ra khỏi quả, rơi xuống đất và hóa nhộng trong đất để trong vòng một đến hai tuần sau đó sẽ chuyển thành ruồi trưởng thành. Quả đu đủ bị nhiễm bệnh chuyển sang màu vàng và rơi xuống đất sau khi bị ruồi đục quả phá hoại. [ 25 ]Tetranychus urticae là một loài sâu hình bầu dục dài 0,5 – mm màu nâu, màu cam đỏ, màu xanh lá cây hoặc xanh-vàng nhạt. Tất cả chúng đều có miệng chích hút giống như kim và ăn bằng cách dùng miệng đâm vào mô thực vật, thường là ở mặt dưới của cây. Loài này quay những sợi tơ mảnh trên cây chủ, và khi chúng hút nhựa cây ra, mô trung bì sẽ sụp đổ và hình thành một đốm nhỏ có tụ chất diệp lục tại những vị trí mà chúng đã kiếm ăn. Các lá của quả đu đủ chuyển sang màu vàng, xám hoặc đồng. Nếu không trấn áp được chúng hoàn toàn có thể làm chết trái. [ 25 ]Ruồi trắng đu đủ đẻ những quả trứng hình bầu dục màu vàng, tụ thành đám ở mặt dưới của lá. Chúng ăn lá đu đủ, do đó khiến trái bị hỏng. Ở đó, trứng tăng trưởng thành ruồi trong ba tiến trình. Cá thể trong quá trình tiên phong có chân tăng trưởng tốt và là quá trình sống chưa trưởng thành để vận động và di chuyển. Một số con trong chúng chèn phần miệng vào bề mặt dưới của lá khi chúng thấy lá đó tương thích và thường không chuyển dời nữa. Giai đoạn tăng trưởng tiếp theo hình dạng chúng phẳng, hình bầu dục và giống vảy lá. Trong tiến trình cuối, những con nhộng lồi hơn, với đôi mắt to, màu đỏ rõ ràng. [ 25 ]

Đu đủ là một trong những vật chủ phổ biến nhất đối với ruồi giấm A. suspensa, chúng đẻ trứng vào những quả đu đủ chín quá mức hoặc hư hỏng. Ấu trùng của những con ruồi này ăn trái cây để lấy chất dinh dưỡng cho đến khi chúng có thể chuyển sang giai đoạn nhộng. Kiểu ký sinh này đã dẫn đến chi phí kinh tế lớn cho các quốc gia ở Trung Mỹ.[27]

Sử dụng ẩm thực ăn uống[sửa|sửa mã nguồn]

220px Papaya flowers %40 Kanjirappally Hoa đu đủ đực .Quả đu đủ chưa chín hoàn toàn có thể ăn bằng cách nấu chín nhưng không hề ăn sống do hàm lượng mủ độc của nó. Quả đu đủ chín thường được ăn sống, ngoại trừ vỏ và hạt. Hạt đen của đu đủ hoàn toàn có thể ăn được và có vị cay, đậm đà. [ 8 ]

Ẩm thực Khu vực Đông Nam Á[sửa|sửa mã nguồn]

220px Chicken tinola with green papaya and lemongrass tinola truyền thống ở Đu đủ xanh là thành phần chính của móntruyền thống ở Philippines

Đu đủ xanh được sử dụng trong nấu ăn ở các nước Đông Nam Á, cả sống và chín. Ở một số vùng của châu Á, lá non của đu đủ được hấp chín và ăn như rau bina.

Đu đủ đã trở thành một phần của ẩm thực Philippines sau khi được giới thiệu đến quần đảo thông qua Manila galleon.[28][29] Đu đủ chưa chín hoặc đu đủ gần chín (với thịt quả có màu cam nhưng vẫn còn cứng và xanh) được cắt sợi mỏng và thường được ngâm vào atchara, là món phổ biến như một món ăn phụ cho các món ăn mặn.[30] Đu đủ gần chín cũng có thể được ăn tươi như gỏi đu đủ hoặc cắt khối, và ăn kèm với giấm hoặc muối. Đu đủ xanh cũng là một nguyên liệu phổ biến hoặc dùng làm nhân trong các món mặn khác nhau như okoy, tinola, ginataan, lumpiaempanada, đặc biệt là trong các món ăn của miền bắc Luzon.[31][32][33]

Trong ẩm thực Indonesia, đu đủ xanh và lá non được luộc để dùng làm món gỏi lalab, trong khi nụ hoa được áp chảo và xào với ớt và cà chua xanh như món rau hoa đu đủ Minahasan.

Trong ẩm thực Lào và Thái Lan, đu đủ xanh chưa chín được sử dụng để làm một loại gỏi cay, ở Lào được gọi là tam maak hoong và ở Thái Lan là som tam. Nó cũng được sử dụng trong các món cà ri Thái Lan chẳng hạn như kaeng som.

Cả quả đu đủ xanh và mủ trong nó đều giàu papain, một loại protease được sử dụng để làm mềm thịt và những loại protein khác, như trong cách nấu ăn lúc bấy giờ của người Mỹ địa phương, người dân vùng Caribe và Philippines. Nó hiện là một thành phần trong 1 số ít loại bột làm mềm thịt. [ 8 ] Đu đủ không thích hợp cho món tráng miệng làm từ gelatin vì đặc tính enzym của papain ngăn gelatin đông lại. [ 34 ]

Phần thịt đu đủ sống chứa 88 % nước, 11 % carbohydrate, chất béo và protein không đáng kể ( bảng ). Với một lượng 100 g, quả đu đủ cung ứng 43 kilocalo và là nguồn phân phối vitamin C đáng kể ( 75 % Giá trị hàng ngày ) và một nguồn folate vừa phải ( 10 % Giá trị hàng ngày ), nhưng có hàm lượng chất dinh dưỡng thấp ( xem bảng ) .

Hóa chất thực vật[sửa|sửa mã nguồn]

Vỏ, cùi thịt và hạt đu đủ chứa nhiều chất phytochemical, gồm có carotenoid và polyphenol, [ 35 ] cũng như benzyl isothiocyanate và benzyl glucosinate, với mức độ ở vỏ và cùi tăng lên trong quy trình chín. [ 36 ] Hạt đu đủ cũng chứa chất cyanogen của prunasin. [ 37 ]

Y học truyền thống[sửa|sửa mã nguồn]

Trong y học truyền thống, lá đu đủ đã được dùng làm thuốc chữa sốt rét, [ 38 ] làm thuốc phá thai, thuốc nhuận tràng, hoặc thuốc xông để làm dịu cơn hen. [ 8 ]

Dị ứng và công dụng phụ[sửa|sửa mã nguồn]

Quả đu đủ tiết ra dịch mủ khi chưa chín, hoàn toàn có thể gây kích ứng và phản ứng dị ứng ở 1 số ít người. Nguyên nhân là do enzym papain hoạt động giải trí như một chất gây dị ứng ở những người nhạy cảm, [ 39 ] thịt được làm mềm với quả đu đủ hoàn toàn có thể gây ra phản ứng dị ứng. [ 8 ]

Một vài hình ảnh[sửa|sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://skinfresh.vn
Category: Ẩm thực