articlewriting1

Tên một nhân vật trong truyện cười đã học

Học tập
– Nội dung, mục tiêu, đặc thù : truyện cười là những truyện kể ngắn về những hiện tượng kỳ lạ buồn cười nhàm vui chơi và phê phán những cái đáng cười trong đời sống. Nó bộc lộ cho trí mưu trí, niềm tin sáng sủa và ý thức đấu tranh với cái xấu của nhân dân lao động .Nội dung chính

  • 2. Về bản chất đặc điểm thể loại
  • 3. Phân loại truyện cười
  • 3.1. Căn cứ vào đặc điểm thi pháp và cấu tạo:
  • 3.2. Căn cứ vào nội dung:
  • 3.3. Truyện cười giai thoại:
  • 4. Nội dung, ý nghĩa truyện cười
  • 5. Đặc điểm thi pháp truyện cười
  • a. Cốt truyện:
  • b. Cách xây dựng nhân vật:
  • c. Giọng kể:
  • d. Ngôn ngữ:
  • e. Thời gian – không gian nghệ thuật:
  • g. Các biện pháp gây cười:
  • Video liên quan

– Ngắn gọn và kết cấu chặt chẽ: không nhiều lời, nhiều chi tiết, truyện cười xây dựng theo kiểu gói kín mở nhanh tình huống diễn biến tự nhiên, nhanh chóng và tất cả đều hướng vào mục đích gây cười.

– Nhân vật : truyện cười rất ít nhân vật. Nhân vật chính trong truyện là đối tượng người dùng đa phần của tiếng cười và truyện cười đa phần tập trung chuyên sâu vào cái đáng cười ở nhân vật chứ không phải làm điển hình nổi bật hàng loạt chân dung nhân vật hay cuộc sống số phận, tính cách nhân vật .- Ngôn ngữ : đơn giản và giản dị, ngắn gọn nhưng tinh và sắc .

Loigiaihay.com

( Last Updated On : 14/09/2021 )Cũng như những thể loại tự sự dân gian Nước Ta khác, truyện cười khá nhiều mẫu mã và phong phú. Không thể không thừa nhận mối quan hệ khó phân định rõ ràng giữa truyện cười và 1 số ít thể loại tự sự dân gian khác như ngụ ngôn, cổ tích hoạt động và sinh hoạt ( Điều này chúng tôi đã điểm qua khi đề cập đến thể loại cổ tích ). Theo ông Hoàng Tiến Tựu, thuật ngữ truyện cười đã được giới nghiên cứu và điều tra sử dụng như một thuật ngữ trình độ khoảng chừng 4 thập kỷ nay để chỉ tổng thể những hình thức truyện kể dân gian có tính năng gây cười ( như tên gọi của nó ), lấy tiếng cười làm phương tiện đi lại khen chê và mua vui vui chơi .
Nói đến những công dụng cơ bản như trên của truyện cười, thiết nghĩ cũng nên điểm qua một số ít tên gọi đi kèm theo tính năng ấy không hề tách rời. Đó là những thuật ngữ như truyện khôi hài, truyện tiếu lâm, truyện trào phúng, truyện châm biếm, đả kích, truyện Trạng … Tuy nhiên, nếu tiếp cận vào kho tư liệu phong phú và đa dạng của truyện cười, ta sẽ thấy mỗi một thuật ngữ vừa nêu, theo như tên gọi của nó, gắn với một tiểu loại truyện cười khác nhau .
Ví dụ như truyện khôi hài gắn liền với những truyện gây cười vô thưởng vô phạt, cười chỉ để cười, chất mua vui vui chơi theo kiểu “ một nụ cười mười thang thuốc bổ ” đa phần để mang lại cho đời sống những niềm vui – hoàn toàn có thể không thâm thúy – nhưng không ít làm vơi bớt gánh nặng cơm áo nhọc nhằn của người dân lao động. Truyện trào phúng, châm biếm, đả kích … thì đã đặt ra yếu tố phê phán. Tiếng cười vì thế, không riêng gì đơn thuần là tiếng cười vui chơi mà đã có ý nghĩa xã hội hàm chứa bên trong. Nhưng như ý nghĩa của những từ châm biếm, trào phúng, đả kích cũng không ít khác nhau về đặc thù, mức độ, đối tượng người tiêu dùng. Có thể hiểu rằng tiểu loại này sẽ nhắm đến nhiều nội dung cười khác nhau, theo mức độ từ thấp đến cao, đối tượng người dùng từ cùng giai cấp đến những lực lượng giai cấp đối kháng. Đó hoàn toàn có thể là những điều chưa tốt, chưa đẹp trong nội bộ nhân dân mà dân gian cười để thiết kế xây dựng một nền tảng đạo đức hoàn thành xong. Đó cũng hoàn toàn có thể là những thói hư tật xấu của một bộ phận đại diện thay mặt cho chính sách phong kiến – như những quái thai mà xã hội phong kiến đã đẻ ra. Ở đây là hình ảnh của những thầy đồ, thầy bói, thầy lang và cả thầy chùa. Tiếng cười như sự mỉa mai sâu cay mà thâm thúy nhằm mục đích gạn đục khơi trong để thanh lọc xã hội, quay trở lại với những chuẩn mực bùng cháy rực rỡ lấp lánh lung linh của một thời đại phong kiến hoàng kim trong quá khứ. Và không dừng ở đó, tiếng cười của nhóm truyện này còn vạch mặt chỉ tên cả những ngôi vị đáng trọng nhất của cái gọi là xã hội phong kiến đương thời – bọn quan lại sâu dân mọt nước, bọn vua chúa bất tài vô dụng …
Còn nói đến truyện tiếu lâm thì có người chiết tự chữ Hán để lý giải rằng đó là “ rừng cười ” ( Tiếu là cười, lâm là rừng ? ). Nhưng trong quy trình diễn xướng của loại truyện này, mỗi khi người kể mở màn cất lời cho “ truyện tiếu lâm ” của họ, tức là người nghe chuyện sắp được nghe những câu truyện mà tính “ tục ” rất đậm đặc và đặc thù “ tục ” của truyện trở thành thủ pháp chính để gây cười .
Thuật ngữ truyện Trạng là nói đến danh từ dùng theo thói quen của nhân dân. Nghĩa của thuật ngữ này cũng khá nhiều mẫu mã. Dựa vào những tài liệu điều tra và nghiên cứu, ta hoàn toàn có thể khái quát thành ba nét nghĩa như sau. Thứ nhất, truyện Trạng nhằm mục đích chỉ chung tổng thể những mẩu chuyện mang tính giai thoại về những ông Trạng nổi tiếng có thực hoặc được coi là có thực ( bao hàm cả những truyện Trạng tráng lệ, không hề có yếu tố gây cười ). Thứ hai, nét nghĩa hẹp hơn là chỉ những truyện kể vui nhộn về những nhân vật chính là Trạng. Cuối cùng, nghĩa đơn cử hơn của từ này là để chỉ chung toàn bộ những mẩu giai thoại vui nhộn về những nhân vật nổi tiếng ở địa phương, gồm có cả những ông Trạng có thật trong lịch sử dân tộc, cả những ông Trạng do nhân dân phong tặng hay cả những người nổi tiếng về tài kể chuyện vui nhộn như thể mình là người đã trải qua, đã từng tận mắt chứng kiến. Chưa nói đến một số ít người còn hiểu ở nghĩa hẹp rằng truyện Trạng là những truyện nói khoác, bốc phét ( những truyện dựa trên thủ pháp cường điệu, ngoa dụ để gây cười, càng không bình thường chừng nào, chém gió chừng nào thì càng gần với truyện Trạng chừng ấy ) .
Nói như trên để thấy quả thật tìm một định nghĩa để bao quát hết những tiểu loại truyện cười trên trong thực tiễn là một việc không đơn thuần. Tuy nhiên, ta vẫn hoàn toàn có thể xác lập những điểm chung nhất về thể loại này – đặc biệt quan trọng là tiêu chuẩn cơ bản của nó – yếu tố gây cười. Trên tiêu chuẩn này ta thử điểm qua những khái niệm về truyện cười của một số ít nhà điều tra và nghiên cứu .
Ông Chu Xuân Diên ( SGK10 tập 1 ) cho rằng Truyện cười dân gian là những truyện kể có dung tích nhỏ, miêu tả những góc nhìn tức cười của những hiện tượng kỳ lạ trong đời sống ( thường là những hiện tượng kỳ lạ xấu đi ) .
Ông Đỗ Bình Trị ( SGK 10 Tập 1 – Ban KHXH ) diễn giải rõ hơn rằng Truyện cười là những truyện kể làm thể hiện cái đáng cười ở dạng nực cười của nó để gây cười. Theo ông, cái đáng cười là cái gây ra cái cười. Đó là những hiện tượng kỳ lạ mang một loại xích míc đặc biệt quan trọng : hình thức bên ngoài có vẻ như hợp lẽ tự nhiên nhưng thực ra bên trong là trái tự nhiên ; hình thức bên ngoài có vẻ như tương thích với nội dung bên trong, nhưng lại để lộ ra sự không tương thích. Khi cái đáng cười gây ra cái cười là khi trí óc ta phát hiện ra cái đáng cười và truyện cười thực ra là truyện được sáng tác ra để cười. Từ đó, ông Tóm lại rằng, cái cười vui nhộn, cái cười châm biếm là loại sản phẩm của nhận thức lý tính. Mục đích mua vui và phê phán nằm ngay ở bản thân cái cười do truyện gây ra. Vậy cũng cần nhấn mạnh vấn đề rằng, truyện cười hoàn toàn có thể là truyện vui nhộn cốt mua vui, hoàn toàn có thể là truyện châm biếm nhằm mục đích đả kích, nhưng luôn là loại sản phẩm của tư duy logic và óc phê phán .
Ông Trần Vĩnh ( ĐHSP TPHCM ) ví truyện cười như những tấn hài kịch nhỏ, trình diện những oái oăm trái ngược, phê phán sự nhố nhăng, lố bịch trong xã hội, giúp ta nhận rõ mặt không tương thích của sự vật, vấn đề. Nói chung tổng thể đều cố gắng nỗ lực tiếp cận nội dung, tính năng và đối tượng người tiêu dùng của thể loại tự sự dân gian này để tìm ra những khái niệm xác đáng nhất về truyện cười. Những khái niệm vừa nêu giúp ta nhận diện rõ hơn thể loại độc lạ này của văn học dân gian. Đó là một thể loại truyện kể dân gian, thường có dung tích ngắn, hầu hết khai thác những yếu tố gây cười để mua vui, để phê phán và đả kích những cái xấu, những hiện tượng kỳ lạ và đối tượng người tiêu dùng xấu đi trong đời sống xã hội. Nhưng để hoàn toàn có thể tiếp cận truyện cười một cách khá đầy đủ và đơn cử hơn, tất cả chúng ta hãy khám phá về thực chất thể loại của truyện cười .

2. Về bản chất đặc điểm thể loại

Như đã nêu trên, nói đến truyện cười là nói đến tiếng cười. Truyện cười lấy tiếng cười làm phương tiện đi lại để triển khai mục tiêu giáo dục, châm biếm, đả kích hoặc mua vui vui chơi. Tiếng cười trong truyện cười là phương tiện đi lại để đề cập đến cái đáng cười – đối tượng người tiêu dùng và mục tiêu của tiếng cười .
Thật ra, tiếng cười có rất nhiều Lever khác nhau. Có tiếng cười sinh lý, bản năng, khi khung hình bị kích thích hoặc tiếng cười bệnh lý. Có tiếng cười hưng phấn vui thú, có ích, tạo cho con người sự tự do về niềm tin. Ở một Lever cao hơn thế nữa, tiếng cười bật ra do tư duy con người phát hiện ra một sự xích míc nào đó trong đời sống, trong lời nói, hành vi và hoạt động giải trí của con người. Nói chung là những việc trái lẽ tự nhiên, trái đạo đức truyền thống lịch sử. Tiếng cười nhận thức và phê phán mang ý nghĩa nhân sinh, có mục tiêu, giáo dục, đấu tranh .
Như vậy ta hoàn toàn có thể tưởng tượng ra truyện cười dân gian hầu hết khai thác Lever nào của tiếng cười, hoặc ít ra từng nhóm nội dung khác nhau của truyện cười khai thác ở những Lever tiếng cười cũng khác nhau như thế nào .
Vậy cái đáng cười mà truyện cười đề cập đến và hướng đến, đó là gì ? Ta hoàn toàn có thể xem xét trên hai bình diện. Về mặt logic, cái đáng cười là sự xích míc, trái lẽ, ngược đời. Còn xét về mặt xã hội, cái đáng cười là cái xấu, cái xấu đi .
Tiếng cười của dân gian bật ra khi tác giả dân gian mày mò được một xích míc, một sự trái lẽ, ngược đời. Tiếng cười thâm thúy qua tác phẩm chính là biểu lộ cho sự thắng lợi về mặt trí tuệ, ý thức .

3. Phân loại truyện cười

3.1. Căn cứ vào đặc điểm thi pháp và cấu tạo:

Ta có hai loại truyện cười không kết chuỗi và truyện cười kết chuỗi .

a. Truyện cười không kết chuỗi:

Đây là những truyện cười sống sót dưới dạng những tiểu phẩm ngắn độc lập. Mỗi truyện cười như một vở hài kịch ngắn. Ta sẽ không gặp lại nhân vật trong truyện cười đó ở một truyện cười khác. Tuy nhiên, loại này lại trong thời điểm tạm thời chia thành hai mức độ phản ánh rộng và hẹp, hầu hết nhờ vào vào nhân vật chính của truyện cười – đối tượng người dùng chính của tiếng cười .
Ở bộ phận truyện cười phiếm chỉ ở mức rộng, nhân vật không có tên riêng và đồng thời cũng không có tính xác lập xã hội đơn cử, chỉ tượng trưng cho những thói hư tật xấu phổ cập của con người. Đó là loại nhân vật mà tên gọi gắn liền với tính cách, mà ở đây là những tính cách xấu, những thói tật còn hạn chế như mê ngủ, lười nhác, hà tiện, sợ vợ, hay quên … ( Ví dụ : Ba anh mê ngủ, Anh cận thị, Đại hà tiện và tiểu hà tiện, Tay ải tay ai … ). Tiếng cười trong loại truyện này thiên về vui nhộn, đôi lúc vô thưởng vô phạt, ý nghĩa xã hội không có hoặc rất mờ nhạt .
Ở bộ phận truyện cười phiếm chỉ ở mức hẹp, nhân vật cũng không có tên riêng nhưng có thành phần, vị thế xã hội tương đối đơn cử như đày tớ, phú ông, thầy đồ, lý trưởng, quan huyện và thế cho nên tên gọi nhân vật cũng gắn với những vị thế xã hội này … ( Ví dụ Lạy cụ đề ạ, Cái tăm quan huyện, Đày tớ, Sang cả mình con … ). Ở loại truyện này giá trị hiện thực, tính chiến đấu cao hơn .

b. Truyện cười kết chuỗi:

Đây là loại truyện cười mà được kết thành mạng lưới hệ thống. Nhân vật đi hết từ mẩu chuyện này sang mẩu chuyện khác với ngoại hình, tính cách, ngôn từ … hầu hết không biến hóa. Yếu tố để nối kết những truyện lại với nhau thành một chuỗi đó là những truyện có chung một nhân vật, chung một toàn cảnh thời đại. Nhân vật, vì lẽ đó, luôn là một nhân vật rất đơn cử với tên riêng ( Trạng Quỳnh, Xiển Bột, Trạng Lợn, Ba Giai, Tú Xuất, Thủ Thiệm, Bác Ba Phi … ), lý lịch khá rõ ràng mặc dầu phần nhiều đều là hư cấu .
Loại truyện này có tính xác lập xã hội đơn cử, nhân vật thường có tính cách độc lạ và tương đối đồng điệu .
Căn cứ vào đặc thù của tiếng cười và đặc thù nhân vật, ta hoàn toàn có thể chia truyện cười kết chuỗi làm hai loại nhỏ. Loại thứ nhất, đi suốt những truyện cười kết chuỗi với nhân vật TT là đối tượng người dùng của tiếng cười phê phán ( Ví dụ Trạng Lợn – một chàng trai “ số đỏ ” gặp may, chứ không phải là một nhân vật mưu trí ). Ngược lại loại này là loại nhân vật TT là chủ thể của tiếng cười phê phán. Trường hợp này, nhân vật thường có tính cách mưu trí hóm hỉnh, dùng trí tuệ của mình để phủ định kẻ xấu, cái xấu và khẳng định chắc chắn tài trí của mình. Ở đây, nhân vật luôn dữ thế chủ động tiến công, dùng tiếng cười làm phương tiện đi lại và vũ khí, làm cho quân địch mất mặt. Tiếng cười vừa có tính phủ định kẻ xấu, cái xấu vừa có tính chứng minh và khẳng định, ca tụng, tán dương nhân vật tài trí, mưu trí ( biểu lộ cho trí tuệ dân gian ). Loại truyện này tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ, giàu ý nghĩa triết lý nhân sinh ( Ví dụ truyện Trạng Quỳnh, Ba Giai Tú Xuất, Thủ Thiệm, Bác Ba Phi … )

3.2. Căn cứ vào nội dung:

Việc phân ra một số ít loại truyện cười địa thế căn cứ vào nội dung chỉ mang đặc thù tương đối, để tìm hiểu thêm là chính. Bởi lẽ nói đến nội dung truyện cười là nói đến sự phong phú, phong phú và đa dạng và đặc thù phổ cập sâu rộng trong quần chúng của thể loại này. Cuộc sống vốn cũng rất phức tạp và muôn màu, tiếng cười phát sinh trong đó càng khó quy về một tiêu chuẩn nào. Sự phân loại dưới đây nhắm đến mục tiêu và đối tượng người tiêu dùng gây cười là hầu hết. Ta tạm phân ra những nhóm truyện sau :

a. Truyện khôi hài:

Nhằm mục tiêu mua vui vui chơi, vui tươi, lành mạnh, truyện đi vào khai thác những cảnh ngộ éo le, ngộ nghĩnh để cười vui. Đối tượng tạo ra tiếng cười là những tâm hồn lành mạnh, trong sáng, những trí tuệ mưu trí, những tính cách tươi tắn, ham sống, ham đấu tranh và rất sáng sủa yêu đời. Ta có những truyện như Tay ải tay ai, Ba anh mê ngủ, Lợn mới áo cưới …

b. Truyện trào phúng:

Với tính năng phê phán, đả kích, giáo dục, nhóm truyện này hướng đến nhiều đối tượng người tiêu dùng khác nhau trong đời sống và những thói tật đáng phê phán, đáng cười. Và tùy đối tượng người tiêu dùng, đặc thù cái xấu mà tiếng cười hoàn toàn có thể có những mức độ khác nhau. Lấy tiêu chuẩn xích míc đối kháng giai cấp, ta phân tổng thể những đối tượng người dùng phong phú của nhóm truyện này thành hai loại chính, tạm gọi là “ trào phúng bạn ” và “ trào phúng thù ”. Trào phúng bạn ( hay còn gọi là truyện châm biếm ) hướng đến đối tượng người dùng đáng cười trong hàng ngũ nhân dân với những thói tật như tham ăn, nói khoác, học đòi, rởm đời, hà tiện, keo kiệt, xu nịnh …. Mục đích của những truyện này là phê phán những thói hư tật xấu trong nhân dân ( nhất là cái thói học đòi theo giai cấp thống trị như truyện “ Con vịt hai chân ” cười chàng trai có tính hay nịnh quan nên bị đòn ). Tuy nhiên tiếng cười không có dự tính phủ nhận đối tượng người tiêu dùng theo kiểu triệt tiêu, loại trừ mà chỉ góp thêm phần làm cho đối tượng người tiêu dùng trở nên hoàn thành xong hơn. Đó là những truyện Con rắn vuông, Tao tưởng tao mừng quá, Nhất bên trọng nhất bên khinh, Tiếng đàn bầu, Cưỡi ngỗng mà về, Con gà có bảy đức, Tam đại gàn, Mời bác xơi ngọc, Thơm rồi lại thối …
Như vậy, loại truyện này không đả kích đối tượng người dùng là con người mà chỉ phê phán, châm biếm những thói xấu của con người với thái độ không nóng bức mà có tính thiết kế xây dựng. Nhưng đến khi cái xấu không chỉ là một nét riêng không liên quan gì đến nhau, một vài góc nhìn mà là thực chất của đối tượng người dùng thì tiếng cười trở nên nóng bức, kinh khủng, can đảm và mạnh mẽ. Lúc đó, truyện cười trở thành truyện “ trào phúng thù ” .
Trào phúng thù ( hay còn gọi là truyện đả kích ) nhắm đến đối tượng người tiêu dùng là bọn vua quan triều đình ( Khác với hình ảnh vua, quan trong truyện cổ tích ) ; bọn hào trưởng, phú ông ; những thầy như thầy đồ, thầy lang, thầy bói, thầy chùa … bộc lộ sự xuống dốc của xã hội phong kiến. Nhóm truyện này vận dụng sự phê phán bằng cảm hứng, phủ định thực chất của đối tượng người tiêu dùng. Tiếng cười ở đây một mặt bóc trần bộ mặt thật của giai cấp thống trị bóc lột và bè lũ đại diện thay mặt của nó, mặt khác cảnh tỉnh nhân dân xóa tan những ảo tưởng về cái gọi là công lý, đạo đức xã hội … trong chính sách phong kiến. Ta có những truyện Tao thèm quá, Xin hoãn cho một đêm, Quan huyện thanh liêm, Thần Bia trả nghĩa, Giả nợ tiền kiếp, Thầy đò liếm mật, Thầy bói xem voi, Đậu phụ chùa cắn đậu phụ nhà, Mẹ đẻ ra sư, Đau bụng uống nhân sâm, Chỉ một con ma, Tam đại con gà …
Loại truyện này đã giáng những đòn kinh khủng vào tổng thể những gì không tương thích với những lý tưởng chính trị, đạo đức tiên tiến và phát triển của thời đại và những gì cản trở sự tân tiến đó

3.3. Truyện cười giai thoại:

a. Truyện Trạng Quỳnh

Về việc hình thành truyện Trạng Quỳnh
Theo thần thoại cổ xưa, Trạng Quỳnh quê ở làng Bột Thượng, Thanh Hóa, tên thật là Nguyễn Quỳnh sống vào đời Lê Hiển Tông ( giữa thế kỷ XVIII ), mưu trí 16 tuổi đã đỗ hương cống nên còn được gọi là Cống Quỳnh. Tuy nhiên hoàn toàn có thể từ nguyên mẫu có thật ngoài đời nhân vật được hư cấu theo quan điểm nhân dân ( được quần chúng nhân dân ủng hộ và bênh vực ; mang trong mình trí tuệ sắc bén của nhân dân ) tạo thành những giai thoại rực rỡ .
Như vậy, Trạng Quỳnh đa phần là một nhân vật văn học dân gian do nhân dân qua nhiều thế hệ, nhiều địa phương hư cấu. Không loại trừ tác giả của 1 số ít trong chuỗi truyện Trạng Quỳnh là cả những tầng lớp nho sĩ, tri thức – lực lượng sáng tác của văn học viết. Họ chán ghét triều đình phong kiến, bất mãn với bọn vua quan sâu dân mọt nước nên mượn nhân vật Trạng Quỳnh để đả kích một cách sâu cay. Một số truyện Trạng có những câu đối rất gần với cách bộc lộ diễn đạt của văn học viết. Điều đó càng chứng tỏ sức sống của nhân vật rất dân gian này .
Dạng nhân vật Trạng Quỳnh ở đây, tương tự như với nhân vật Xiêng Miêng của Lào, Thơ Mênh Chây của Campuchia, A Phan Thí của Trung Quốc. Trạng rất gần với dạng nhân vật mưu trí trong truyện cổ tích hoạt động và sinh hoạt nhưng lại có nhiều trường hợp gây cười và nhân vật cạnh tranh đối đầu với cái xấu xa lỗi thời thối nát của một xã hội phong kiến xuống dốc. Tất cả tập hợp lại thành một xâu chuỗi những mẩu truyện xoay quanh nhân vật TT là Trạng Quỳnh để cạnh tranh đối đầu với một loạt những tên đầu sỏ của xã hội phong kiến đương thời ( Vua Lê, chúa Trịnh, quan Hoạn, quan trường, thậm chí còn cả Thành hoàng, Chúa Liễu … qua những truyện như : Dê đực chửa, Con mèo vua Lê, Đào trường thọ, Nhất tự vi sư bán tự vi sư, Ngọa sơn, Sách quý, Tiến chúa rau cải, Trạng chết chúa cũng băng hà, Chọi gà, Bảo thái, Xem miệng quan, Khấn Thành hoàng, Tạ ơn chúa Liễu, Vay tiền chúa Liễu … )
Xét gia phả của họ Nguyễn ở làng Bột Thượng, có người là Nguyễn Quỳnh nhưng không hề đỗ Trạng ( Và cùng không có rất nhiều trường hợp như những truyện đã khai thác như đi sứ, đánh thuốc độc … ). Như vậy, về một mặt nào đó, nhân vật này bắt nguồn từ nguyên mẫu trong lịch sử vẻ vang nhưng mặt khác, Trạng đã được dân gian hóa – mang tình hư cấu. Chức Trạng chỉ là một thương hiệu có đặc thù dân gian và mạng lưới hệ thống xâu chuỗi truyện Trạng Quỳnh là loại truyện có đặc thù giai thoại. Nhân vật đứng trên lập trường quần chúng để tiến công cái ác, cái xấu, thuộc hàng ngũ quần chúng, được quần chúng bênh vực và ủng hộ .
Bên cạnh đó, Trạng cũng là loại nhân vật mưu trí tài tử và vận dụng điều đó để là vũ khí sắc bén để đấu tranh .
Vài nét về nội dung và nghệ thuật và thẩm mỹ của truyện Trạng Quỳnh :
Truyện Trạng Quỳnh bộc lộ thâm thúy nội dung phê phán, đả kích tiến công vào hàng loạt mạng lưới hệ thống vua quan thống trị .
Trong truyện, vua không còn Open qua những hình thức ẩn dụ kín kẽ nữa. Vua đã Open trực tiếp như một đối tượng người dùng bị phê phán hay nói cách khác là đã bị vạch mặt chỉ tên, bị liên tục đưa vào bẫy và tạo thành trường hợp gây cười. Trong truyện Trạng Quỳnh, chân dung bọn vua chúa chỉ là một bè lũ nhu nhược, ươn hèn, liên tục bị lật tẩy những thói hư tật xấu như hoang dâm, tham ăn, ngốc nghếch. Cuộc đấu tranh chống cái ác, cái xấu là một cuộc đấu tranh không khoan nhượng. Truyện “ Trạng chết chúa cũng băng hà ” vừa bộc lộ những bế tắc trong nhận thức của nhân dân về sự biến hóa một chính sách, vừa có ý nghĩa phê phán can đảm và mạnh mẽ quân địch giai cấp, vừa ngầm bộc lộ một khát khao cháy bỏng thiết tha về một xã hội ngày mai tốt đẹp hơn .
Ngoài ra, truyện Trạng Quỳnh còn quả cảm và táo bạo lôi ra trước vành móng ngựa một loạt những đối tượng người dùng khác với sự phê phán sâu cay không kém. Đó là bọn quan thị sâu mọt lũng đoạn xã hội tạo nên bao nhiêu đau khổ oan khiên cho người dân. Đó là bọn quan trường ngu dốt mà hợm hĩnh ; là những tên lại mục kỳ hào gian ác và gian giảo ; kể cả thần quyền và những kẻ đại diện thay mặt đắc lực của nó .
Truyện Trạng Quỳnh vừa toát lên những đặc thù thi pháp của Truyện cười vừa có cả sắc tố của truyện cổ tích hoạt động và sinh hoạt ( Yếu tố hiện thực đậm nét mà nhạt dần yếu tố tưởng tượng thần kỳ ). Đặc điểm về mặt cấu trúc của truyện trạng Quỳnh độc lạ hẳn so với những truyện cười dân gian khác. Đó là, như trên đã nói, nó được tập hợp lại thành một xâu chuỗi, link với nhau một cách có mạng lưới hệ thống xoay quanh một nhân vật nhất định – nhân vật TT là Trạng Quỳnh. Nhưng mỗi mẩu truyện lại đều có sự hoàn hảo, hoàn toàn có thể đứng riêng ra thành một truyện. Mỗi mẩu truyện là một trường hợp trong đó Trạng bộc lộ sự nhanh trí, sáng ý, tháo vác và sử dụng những cái đó như vũ khí để báng bổ chế giễu, lật tẩy những nhân vật tai to mặt lớn của xã hội phong kiến làm tiếng cười bật ra một cách sảng khoái hả hê .

Truyện bộc lộ kinh nghiệm tay nghề sống phong phú và đa dạng, trí tuệ, sự mẫn tiệp, lương tri của nhân dân, tiềm ẩn một tư tưởng phóng túng, ý thức phản kháng và niềm tin dân chủ rất mãnh liệt .
Tóm lại, chuỗi truyện Trạng Quỳnh có ý nghĩa tố cáo can đảm và mạnh mẽ và thâm thúy xã hội đương thời dù tác giả dân gian vẫn còn bế tắc trong việc đưa ra một giải pháp về việc đổi khác chính sách. Mặc dù có quan điểm cho rằng “ Trạng Quỳnh là nhân vật của thị dân ” “ Không có ý thức thị dân ấy ở dưới chính sách phong kiến không hề có thái độ chống giai cấp phong kiến có mạng lưới hệ thống và tương đối triệt để như thái độ Trạng Quỳnh được ” ( Văn Tân – Sơ thảo lịch sử vẻ vang văn học Nước Ta, tập 3. trang 111 ) nhưng “ phải chăng nhân vật Trạng Quỳnh là tiêu biểu vượt trội cho những tầng lớp tri thức tầm trung, chịu tác động ảnh hưởng thâm thúy của quần chúng nhân dân, đứng hẳn về phía nhân dân chống lại quân địch chung là giai cấp thống trị ” ( Hoàng Tiến Tựu – Giáo trình CĐSP ) .

b. Truyện Trạng Lợn

Nhân vật chính của chuỗi truyện này xuất thân từ nghề lái lợn, tên thật là Dương Đình Chung, còn gọi là Chung Nhi, quê ở làng Dừa, tỉnh Hà Nam Ninh. Thích làm Trạng nhưng lại lười học và ham chơi nên tự phong cho mình là Trạng dù chỉ theo cha để hành nghề lái lợn. Trạng Lợn kết thân với Trạng cờ, Trạng ăn, Trạng vật ( cũng theo tính cách của họ mà ra những tên vui nhộn này ). Trạng Lợn cũng có đả kích chính sách phong kiến nhưng dân gian cũng đả kích luôn cả Trạng như thể dưới mắt nhân dân, Trạng Lợn cũng không phải là nhân vật chính diện. Những mẩu chuyện về Trạng Lợn cũng được xâu chuỗi xoay quanh nhân vật chính là Trạng Lợn, phản ánh những rối ren, đổ nát của triều đình phong kiến lúc bấy giờ với những cụ thể rất hiện thực, gắn với lịch sử vẻ vang và được hư cấu thẩm mỹ và nghệ thuật thêm ( như Vua bất lực khi gặp binh biến, quan lại chỉ là bọn bất tài chờ thời cơ may rủi mà thôi. Đó là những truyện như Trạng dở hay Trạng nguyên, Mua lợn, Bắt trộm, Làm thơ, Xem bói, Kết nghĩa, Cứu vua … )

c. Truyện Ông Ó

Tên ông Ó dùng để gọi một ông già bẫy chim ó sinh sống ở xóm Dưa, nay thuộc tỉnh Bến Tre, một người có tài kể chuyện vui cười, châm biếm rất dí dỏm .
Những truyện này xoay quanh những yếu tố như nói lỡm, tỏ sự khinh thị với triều đình Huế ( Chuyện lạ ở Huế, Pháo để vua trốn mưa, Vua mặc áo như phường hát hội, Nói gạt những quan lớn … ), chơi khăm nhà giàu con buôn ( Mượn trâu, Tham thì thâm … ). Dù lượng truyện sưu tầm còn quá ít nhưng truyện ông Ó có vẻ như gần với tác giả là người tầm trung hơn với sự mộc mạc, chất phác, ngôn từ giản dị và đơn giản, đời thường, ít văn chương chữ nghĩa .
Ngoài ra, truyện cười kết chuỗi còn có truyện về bác Ba Phi. Truyện thông dụng ở vùng tràm đước Cà Mau Nam bộ. Hiện nay, loại truyện này mới được đặt yếu tố điều tra và nghiên cứu – trước đây chỉ sưu tầm – với tối thiểu là 58 mẩu chuyện nhỏ về một nhân vật mưu trí và vui nhộn có thật. Truyện đa phần khai thác yếu tố cường điệu để gây cười. Qua đó, ta thấy toát lên tính cách con người Nam bộ hồn hậu phóng khoáng, sáng sủa và yêu đời trên cái phông nền của vùng sông nước đất phương Nam giàu sang, phong phú, vạn vật thiên nhiên khuyến mại .

4. Nội dung, ý nghĩa truyện cười

a. Tiếng cười là vũ khí đấu tranh nhằm đả kích châm biếm các nhân vật tiêu biểu của xã hội phong kiến:

Hiện thực của xã hội phong kiến, những xích míc cơ bản sống sót trong lòng xã hội ấy, đặc biệt quan trọng vào thời kỳ suy tàn đã trở thành cơ sở cho truyện cười sinh ra, sống sót và tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ. Tiếng cười trở thành vũ khí đấu tranh lợi hại của nhân dân, điểm mặt tổng thể những những tầng lớp, hạng người trong xã hội phong kiến không loại trừ bất kỳ một đối tượng người dùng đáng cười nào. Từ bọn vua chúa và bọn quan lại, hào lý với thực chất xấu xa, dâm dật, hèn nhát, bất tài, hống hách … đến những tên nhà giàu ( phú ông, trưởng giả, địa chủ, phú thương … ) ở nông thôn và thành thị tham lam, keo kiệt, kênh kiệu, học làm sang … Phong phú và nực cười không kém là những loại “ thầy ” trong xã hội phong kiến như thầy đồ, thầy bói, thầy địa lý, thầy cúng, thầy lang, thầy chùa, nhà sư … Ta hoàn toàn có thể khảo sát nội dung này trong hàng loạt truyện như nhóm truyện Trạng Quỳnh và những truyện Diêm Vương thèm ăn thịt, Bẩm chó cả, Quan huyện thanh liêm, Quan sợ ai, Tam đại con gà, Thầy bói sợ ma, Phúc thống phục nhân sâm, Đậu phụ chùa cắn đậu phụ nhà …
Tóm lại, tùy từng đối tượng người tiêu dùng đả kích, truyện cười đã hướng mũi nhọn vào những cái xấu thuộc về thực chất của chúng với thái độ chán ghét, khinh bỉ và đấu tranh không khoan nhượng .

b. Tiếng cười phê phán những thói hư tật xấu trong nhân dân:

Đó là những thói hư tật xấu diễn ra trong hoạt động và sinh hoạt thường ngày của nhân dân Những thói tật như lười nhác, tham ăn, ăn vụng, khoe khoang, nói điêu, hà tiện, hèn nhát, sợ vợ, chanh chua, xu nịnh … được phê phán trong hàng loạt những truyện cười phong phú và đa dạng độc lạ, không trùng lắp về nội dung cũng như về thẩm mỹ và nghệ thuật. Những truyện như Đại hà tiện, Tiểu hà tiện, Đến chết vẫn hà tiện, Hội sợ vợ, Hâm nước mắm, Chẳng phải tay tôi, Lợn mới áo cưới, Ba người khoe của, Thi nói khoác, Khoác gặp khoác, Con rắn vuông, Khoai HĐ Hà Đông cầu Hà Tây … đã đạt đến độ tinh tế và thâm thúy trong nội dung và ý nghĩa .
Tóm lại, khi phê phán, nhân dân đã hướng đến mục tiêu giáo dục thiết kế xây dựng dựa trên quan điểm đạo đức và lý tưởng thẩm mỹ và nghệ thuật quen thuộc thân thiện và giản dị và đơn giản của quần chúng nhân dân .

c. Tiếng cười mua vui giải trí:

Vì là mục tiêu mua vui vui chơi nên đối tượng người tiêu dùng, nội dung và yếu tố gây cười trong loại truyện này rất nhẹ nhàng, tự do. Những điểm yếu kém, khuyết tật không đáng kể như ham ăn, mê ngủ, cận thị, ngốc nghếch, nặng tai, đãng trí … Ví dụ : Tay ải tay ai, Ba anh mê ngủ, Anh cận thị và con chuồn chuồn, Lợn cưới áo mớii … Cũng cần quan tâm thêm, ở một số ít truyện, tác giả dân gian đi vào khai thác những khuyết tật ( thường là những khuyết tật bẩm sinh – ngoài ý muốn của con người ) đôi lúc quá đà, sử dụng những khuyết tật đó như thể một yếu tố nội dung và một thủ pháp thẩm mỹ và nghệ thuật để gây cười. Điều này có vẻ như như phản tác dụng, không tương thích với lý tưởng thẩm mỹ và nghệ thuật chung .
Tóm lại, đặt truyện cười vào môi trường tự nhiên diễn xướng của nó, dễ thấy rằng công dụng hoạt động và sinh hoạt của truyện cười dân gian gắn liền với ý nghĩa nhân sinh, ý nghĩa xã hội sắc bén của nó. Do đó, truyện cười là một thể loại lưu truyền rất mạnh .
Tuy không có tính năng răn dạy trực tiếp như truyện cổ tích, thần thoại cổ xưa … nhưng truyện cười có tính năng giáo dục độc lạ : nó mài sắc tư duy suy lý, nó làm giàu óc phê phán, giúp trau dồi năng lực sử dụng ngôn từ. Điều này lý giải vì sao những người có tài vui nhộn châm biếm thường nhạy bén, mưu trí tinh tế, mê hoặc trong ứng đối

5. Đặc điểm thi pháp truyện cười

a. Cốt truyện:

Truyện cười là thể loại truyện kể ngắn gọn vào bậc nhất trong văn học dân gian. Tuy nhiên, ngắn gọn mà vẫn bảo vệ vừa đủ một diễn biến có mở màn, diễn biến và kết thúc. Truyện cũng có cao trào, thắt nút, đỉnh điểm, mở nút đúng theo quy trình tiến độ một diễn biến văn minh tinh tế. Cốt truyện của truyện cười luôn được đặt trong một thực trạng thích hợp để hoàn toàn có thể bật ra tiếng cười và truyện thường được cấu trúc như một màn kịch ba lớp :

– Phân đoạn đầu:

Vào truyện là cách ra mắt nhân vật trực tiếp không úp mở. Ví dụ : Có anh tính hay khoe của ( Lợn cưới áo mới ) ; Có anh keo kiệt, ăn chẳng dám ăn, mặc chẳng dám mặc, chỉ khư khư tích của làm giàu ( Đến chết vẫn hà tiện ) ; Một ông tai mắt trong làng, tính thích ăn đỗ đen luộc, nhưng lại sợ vợ ( Đổ mồ hôi mực )
Bên cạnh đó, truyện trình làng kèm theo một hiện tượng kỳ lạ có xích míc tiềm tàng và ngay lập tức nhân vật được đặt vào tình thế gây cười. Cần nói thêm, xích míc tiềm tàng là hiện tượng kỳ lạ mang sẵn cái đáng cười chỉ chờ có điều kiện kèm theo để tự thể hiện hoặc bị phát hiện ( Tính tham ăn thì phải đặt vào bữa cỗ mới có điều kiện kèm theo thể hiện, tính keo kiệt cũng thế, phải có trường hợp để thử thách giữa tiền tài và mạng sống ). Ví dụ : Anh có tính hay khoe của may được cái áo mới, liền đem ra mặc từ sáng cho đến chiều chả thấy ai hỏi cả ( Lợn cưới áo mới ) ; Anh keo kiệt cùng bạn ra tỉnh chơi, mang theo ba quan tiền giắt lưng ( Đến chết vẫn hà tiện ) ; Ông có tính thích ăn đỗ đen luộc sợ vợ được hôm vợ đi vắng luộc một nồi đỗ đen ăn vụng ( Đổ mồ hôi mực ) …
Như vậy, hiện tượng kỳ lạ mang sẵn cái đáng cười ( xích míc tiềm tàng ) chỉ chờ có
điều kiện kèm theo để tự thể hiện và bị phát hiện .

– Phân đoạn nút:

Ở đây, xích míc tiềm tàng tăng trưởng đến đỉnh điểm. Tức là lúc cái đáng cười từ thế tiềm tàng đã được đẩy tới cái thế sắp sửa được trình diện ra một cách đơn cử, rõ ràng, sinh động và nực cười. Chẳng hạn Anh “ áo mới ” đang tức vì hóng mát mãi chưa có ai để khoe thì anh “ lợn cưới ” chạy đến nhưng lại bị anh này khoe trước ( Lợn cưới áo mới ) ; Anh keo kiệt đi tỉnh chơi về, với ba quan tiền mang theo còn nguyên, khát nước, uống nước sông bị ngã, và bạn anh ta kêu cứu với giá “ 5 quan ” ( Đến chết vẫn hà tiện ) ; Anh sợ vợ luộc vụng đỗ đen, đỗ chín chưa kịp ăn thì vợ về lại phải ra đình ngay để lễ thánh, đành trút nồi đỗ đen vào mũ tế đội lên đầu mà đi ( Đổ mồ hôi mực )
Đến đây, người nghe đang ở vào cái thế “ chờ xem ” đầy kịch tính mà điểm nút thật sự còn nằm ở kết thúc giật mình .

– Phân đoạn kết:

Đây là quá trình mà sự xích míc được xử lý – tức là cái đáng cười bị thể hiện, là lúc cái ngược đời ở hiện tượng kỳ lạ tự trình diện ra và bị ta phát hiện. Kết thúc thường bất thần giật mình. Anh “ áo mới ” vớ phải anh “ lợn cưới ” đang nhăm nhe khoe, lại bị nghe nó khoe trước, lại ở thế phải vấn đáp, vậy mà vẫn lật lại được thế cờ, vẫn vấn đáp người hỏi nghiêm chỉnh theo đúng phép tắc, đồng thời tranh thủ “ khoe ” được những thông tin thiết yếu về cái áo mới của mình ( Lợn cưới áo mới ). Anh keo kiệt sắp chết đuối, đã ngoi lên không đồng ý cái giá vớt “ 5 quan ”, nghe tiếng anh bạn kiểm soát và điều chỉnh giá vớt xuống “ 3 quan ”, lại cố ngoi kêu lên “ 3 quan vẫn đắt ” ( Đến chết vẫn hà tiện ). Anh đội mũ tế lót … đỗ đen luộc, nước đỗ chảy ròng ròng, ra đình bị người ta hỏi vì sao, lại thản nhiên vấn đáp “ Ấy tôi thường có tính đổ mồ hôi mực thế đấy ” ( Đổ mồ hôi mực ) .
Kết thúc truyện cười dừng lại đúng lúc cái đáng cười trình diện. Đến đây, như thể truyện cười đã làm hết vai trò của nó – vai trò phát hiện ra cái đáng cười và mang lại cho người nghe chuyện nụ cười sảng khoái. Truyện cười không tự đặt cho mình trách nhiệm kể lại số phận cuộc sống của nhân vật như truyện cổ tích .
Như đã nói, nó chỉ kể lại một câu truyện buồn cười nhằm mục đích mục tiêu gây cười .
Khi cái cười nổ ra tức là mục tiêu của truyện đã đạt và câu truyện cũng kết thúc ở đấy. Đó là một kết thúc toàn vẹn theo thi pháp cấu trúc của truyện cười – chứ không hề là một kết thúc bỏ ngỏ như nhận xét của 1 số ít người thường nói. Truyện cười đã hoàn tất cấu trúc truyện của mình một cách rất là mưu trí, ngặt nghèo. Truyện đã dành cho người nghe cái cười đích đáng nhất ở phần kết thúc – chỗ mà người nghe bị giật mình hơn cả. Điều này chứng tỏ truyện cười dân gian đã được cấu trúc một cách rất là logic, khoa học đặc biệt quan trọng trong việc lựa chọn, sắp xếp, sắp xếp những chi tiết cụ thể .
Tóm lại, truyện cười thường có diễn biến đơn thuần, diễn biến cô đọng hàm súc nhưng ngặt nghèo hài hòa và hợp lý như một màn kịch ngắn. Không có câu chữ, chi tiết cụ thể thừa và không hề được miêu tả một cách dài dòng. Kết thúc giật mình, độc lạ .

b. Cách xây dựng nhân vật:

Truyện cười có khá ít nhân vật. Thường là hai ( một chính, một phụ ) nhưng đều là những nhân vật có “ nét ”, khó quên. Khác với nhân vật cổ tích có cả một số phận, một cuộc sống, nhân vật truyện cười không có “ bề dày ” như thế mà ngược lại đơn thuần hơn nhiều. Nhân vật trong truyện cười chỉ là một nét tính cách hoặc một khoảnh khắc nào đó trong cuộc sống nhân vật. Đó hoàn toàn có thể là hành vi ứng xử trong một thực trạng nhất định nào đó. Và hành vi ứng xử ấy được biểu lộ hầu hết ở lời nói, hành vi … của nhân vật mà thôi. Vì thế vì vậy, đọc một truyện cười, khi thì ta chú ý quan tâm vào cái đáng cười toát ra từ hành vi ứng xử của nhân vật ; khi thì ta lại cười cả hành vi, cả tính cách, cả hàng loạt con người của nhân vật .
Trong quốc tế nhân vật nhiều mẫu mã của truyện cười, ta nhận ra ba loại nhân vật xoay quanh mục tiêu gây cười. Đó là nhân vật bị cười ( Là đối tượng người tiêu dùng của tiếng cười phê phán, đả kích, châm biếm ) ; nhân vật cười ( Nhân vật này thường Open trong truyện cười kết chuỗi, là nhân vật tích cực, chủ thể của tiếng cười phê phán ) và ở đầu cuối là nhân vật trung gian ( Là phương tiện đi lại tạo ra tiếng cười phê phán ) .
Ví dụ : Truyện “ Tam đại con gà ”, thầy đồ là đối tượng người tiêu dùng của tiếng cười phê phán ( nhân vật bị cười ), người chủ nhà là nhân vật tích cực, chủ thể của tiếng cười phê phán ( nhân vật cười ), đứa con – học trò là phương tiện đi lại tạo ra tiếng cười phê phán ( nhân vật trung gian ) .
Tuy nhiên, không nhất thiết phải có khá đầy đủ ba loại nhân vật trên trong cùng một truyện cười và không phải khi nào ranh giới giữa nhân vật bị cười và nhân vật trung gian cũng rõ ràng và rạch ròi. Đôi khi chúng rất khó phân biệt. Có truyện, tự nhân vật bị cười trực tiếp gây ra tiếng cười. Nhưng phần đông là nhân vật trung gian làm bật ra tiếng cười .
Khảo sát truyện “ Đậu phụ chùa cắn đậu phụ nhà ”, ta thấy vai trực tiếp gây ra cái đáng cười là chú tiểu khi gọi con chó là con đậu phụ ( gọi theo sư cụ ) và rồi lại sáng tác thêm ra cái gọi là đậu phụ chùa, đậu phụ nhà. Nhưng ngẫm cho kỹ thì chú tiểu chỉ là một nhân vật trung gian giúp ta phát hiện ra một cái đáng cười khác mà thôi. Chú tiểu đã lật tẩy một nhân vật đáng cười là sư cụ, xỏ xiên cái sự lén lút ăn thịt chó mà bảo là ăn đậu phụ của ông ta .

c. Giọng kể:

Đó là thẩm mỹ và nghệ thuật kể chuyện của người kể. Truyện được sáng tác ra là để kể chứ không phải là để đọc. Vì vậy ở thể loại này vai trò của người kể và giọng kể rất là quan trọng và mang tính quyết định hành động. Tưởng tượng, một câu truyện “ bị ” kể lại một cách nhạt nhẽo thì cái mục tiêu gây cười coi như không hề thực thi được. Như vậy thì còn gì là đặc thù của truyện cười ? Quả thật, giọng kể và người kể sẽ quyết định hành động sự thành công xuất sắc hay thất bại của diễn biến. Sẽ không ngoa khi cho rằng, trong những loại truyện kể dân gian thì truyện cười yên cầu một người kể chuyện và một nghệ thuật và thẩm mỹ kể chuyện rất độc lạ và tinh xảo, hóm hỉnh vui nhộn nhưng phải tính táo, đặc biệt quan trọng là phải rất là có duyên, cái duyên ngầm của người kể. Từ lối chọn truyện đến ngôn từ kể chuyện ( trong quy trình diễn xướng, còn tích hợp với cả cử chỉ, nét mặt, điệu bộ phụ họa ) đều được chăm chút sao cho câu truyện có sức lôi cuốn người nghe nhiều nhất .
Chọn truyện tức là chọn những truyện tương thích với những đối tượng người dùng xuất hiện trong thời gian diễn xướng, thực trạng hoạt động và sinh hoạt đơn cử. Hiểu biết đối tượng người tiêu dùng nghe kể chuyện yên cầu năng lực chớp lấy tâm ý của người kể rất cao. Ví dụ đối tượng người dùng thuộc giới tính nào ? lứa tuổi ? họ đang chăm sóc đến những yếu tố gì ? Những câu hỏi này được vấn đáp thỏa đáng sẽ mang lại thành công xuất sắc rất cao trong mục tiêu gây cười .
Ngôn ngữ kể sẽ được nói rõ hơn ở phần dưới đây, ở đây chỉ nhấn mạnh vấn đề lời kể, giọng kể của người kể phải rõ ràng mạch lạc, không kéo lê thê dài dòng sẽ làm giảm sự hứng thú khi theo dõi ; nhưng cũng không được quá ngắn gọn sơ sài, người nghe sẽ không được sẵn sàng chuẩn bị rất đầy đủ về mặt tâm ý để bật cười giật mình ở phần kết thúc. Giọng kể vừa phải ( không cao, không thấp, không nhanh, không chậm ), truyền cảm cũng là điều cần quan tâm .
Đặc biệt là dù thế nào, người kể cũng không được cười trước người nghe ( dân gian có bảo “ vô duyên chưa nói mà cười ” ). Nếu không như vậy, hoặc người nghe sẽ không cười nổi ( vì chưa hiểu hết làm thế nào cười được ) ; hoặc sẽ cười gượng gạo kém tự nhiên ( cười vuốt theo người kể, cười vì thấy người kể cười chứ không phải vì nội dung câu truyện ). Người kể phải thật tỉnh ( trong sự rung cảm thật sự hết mình ) thì tiếng cười sau cuối khi truyện kết thúc mới giòn giã. Và như vậy mới thật sự là một truyện cười hoàn hảo. Nghệ thuật này tất yếu phải được rèn giũa trong một môi trường tự nhiên diễn xướng tập thể, ngõ hầu đạt được hiệu quả cao .
Sự hoảng sợ, chờ đón, sự sảng khoái, hả hê của người nghe là tác dụng của nghệ thuật và thẩm mỹ kể chuyện do người thuật chuyện tạo nên cùng cái hay của diễn biến. Nghệ thuật kể chuyện góp thêm phần tôn lên, phát huy thêm sức mê hoặc của diễn biến tạo nên một chỉnh thể thống nhất của truyện cười dân gian .

d. Ngôn ngữ:

Ngôn ngữ truyện cười là loại ngôn từ đại chúng, trong sáng, dễ hiểu nhất trong số những loại tự sự dân gian. Nếu có mập mờ lấp lửng thiếu minh xác thì đó là sự cố ý một cách thẩm mỹ và nghệ thuật để gây cười và điều này được xem như một thủ pháp ngôn từ của truyện cười. Tác giả dân gian tỏ ra rất có ý thức thẩm mỹ và nghệ thuật hóa ngôn từ truyện cười trong những trường hợp đơn cử như nói thiếu, nói tắt để gây cười ( Ăn đít bố, Bẩm chó cả … ) ; tước bỏ ngữ cảnh nói ( Ông lang đòi ăn, Thấy nó ỉa mà thèm … ) ; dùng từ đồng âm và đa nghĩa ( Sợ sét bà, Bảo thái, Ông nọ bà kia, Cúng Thành hoàng … ). Bên cạnh đó, nhiều giải pháp chơi chữ được sử dụng : Nói lái, nói ngoa, dùng từ lạ, từ bạo … ( Truyện Trạng Quỳnh ). Và sẽ thiếu sót nếu bỏ lỡ sự cố ý sử dụng từ ngữ, yếu tố “ tục ” để gây cười ( Lạy cụ đề ạ, Cái tăm quan huyện, Ngọa Sơn … )

e. Thời gian – không gian nghệ thuật:

Thời gian thẩm mỹ và nghệ thuật : Mỗi một truyện cười như một màn kịch ngắn diễn ra trong một khoảng chừng thời hạn ngắn. Thời gian nghệ thuật và thẩm mỹ của truyện cười gắn với một nét tính cách, một khoảnh khắc cuộc sống nhân vật nên chỉ tập trung chuyên sâu vào khoảng chừng thời hạn mà cái đáng cười bị phát hiện ra .
Không gian nghệ thuật và thẩm mỹ : Tương tự, khoảng trống hoạt động giải trí của những nhân vật trong truyện cười cũng rất nhỏ hẹp ( Một căn buồng, một gian nhà bếp, một ngôi nhà, một quảng đường, một khúc sông … )

g. Các biện pháp gây cười:

Đề tài gây cười : Truyện cười khai thác những cái xấu, cái đáng cười, đặc biệt quan trọng là những xích míc trái lẽ, ngược đời để làm ra một mạng lưới hệ thống đề tài vô cùng đa dạng chủng loại phong phú, ít trùng lắp .
Cách xử lý giật mình, gây cười : Truyện cười với nhiều trường hợp đáng cười tiếp nối đuôi nhau nhau. Đỉnh điểm gây cười là trường hợp cuối truyện ( Cháy, Nam mo boong … ). Mâu thuẫn tiềm tàng được đẩy lên tới tận cùng rồi được xử lý bất ngờ đột ngột, giật mình ( Tao thèm quá, Giàn lý đổ … )

Cường điệu gây cười: Tác giả dân gian hư cấu bằng thủ pháp cường điệu, phóng đại, thậm xưng để gây ra tiếng cười (Con rắn vuông, Thà chết còn hơn, Đánh chết nửa người…)

Ngôn ngữ gây cười : ( xem phần ngôn từ. )
( Nguồn tìm hiểu thêm : Trần Tùng Chinh, Giáo trình văn học dân gian Nước Ta )

Source: https://skinfresh.vn
Category: Học tập